Cubaanse jongeren gaan massaal de strijd tegen de corruptie aan

Katrien Demuynck

Een van de nevenwerkingen van de opening van de Cubaanse economie op buitenlandse investeringen en op het toerisme was een toenemende corruptie.
Het Cuba van vóór 1989 had nauwelijks te maken met dit verschijnsel. Maar de ontzettende schaarste die ontstond na het wegvallen van de economische relaties met het Oostblok en het verscherpen van de blokkade enerzijds, en het massaal binnenkomen van deviezen via investeringen en toerisme anderzijds gaven aanleiding tot het ontstaan van heel wat kleine en grote corruptie. De zware economische crisis, “speciale periode” genoemd, dwong de Cubaanse bevolking dikwijls tot ‘creatieve' oplossingen voor schaarste en tekorten op alle mogelijke terreinen van het dagelijks leven, oplossingen die niet allemaal even correct waren uiteraard. Wie naar Cuba op vakantie gaat kent ongetwijfeld de gasten die je aanklampen met de vraag “geïnteresseerde in sigaren of rum?”. En dan krijg je zonder fout een aanbod, stukken goedkoper dan in het legale circuit, van gegarandeerd gestolen en in sommige gevallen zelfs vervalst materiaal. De verkoper zorgt er hoogstens voor zijn handeltje niet direct onder de neus van de politie te sluiten.
Tot op heden was de Cubaanse overheid enkel opgetreden tegen enkele ernstige gevallen van corruptie door overheidsambtenaren, de kleine man kon zonder veel problemen zijn gang gaan.

Economische groei en nieuwe mogelijkheden

De economische groei in Cuba bedraagt dit jaar een recordcijfer van 9%. Voor het eerst sinds '89 had Cuba vorig jaar een overschot op de betalingsbalans, ondanks het stijgen van de invoer met méér dan 30%.[1] Dat heeft bijvoorbeeld te maken met het feit dat Cuba vroeger vrijwel al zijn leningen op korte termijn moest afsluiten, met interestvoeten van om en bij de 20%. Zachtere leningen op lange termijn bij het IMF of de Wereldbank zijn door de blokkade uitgesloten. Vandaag zijn nog slechts 27% van de leningen op korte termijn, vooral dankzij de nieuwe akkoorden met China, Venezuela en ook Brazilië. Het werken via tussenhandelaars is vrijwel geëlimineerd, wat een belangrijke daling in de kosten betekent. Bovendien kende Cuba een enorme groei in de dienstensector, die momenteel voor 57,6% van de inkomsten van het land zorgt.[2] Dankzij een reeks maatregelen in de loop van 2005 is de rol van de dollar in de economie sterk verminderd. Vroeger gebeurden 80% van de buitenlandse betalingen in dollars. Vandaag is dat nog slechts 30%. De geherwaardeerde peso convertible (CUC), vandaag naast de gewone peso het enige geldige betaalmiddel in Cuba, won het vertrouwen van de bevolking. De spaarrekeningen in dollars namen het laatste jaar af met 57%. De spaarrekeningen in peso convertible verdriedubbelden in aantal, terwijl die in gewone peso toenamen met 35%.

Het socialistisch principe van ‘loon naar werk' dat verwaterde tijdens de jaren van economische crisis, wordt terug in eer hersteld. Het loon moet terug zijn plaats krijgen als stimulator van productiviteit. In mei voerde Cuba een eerste verhoging door van het minimumloon, van de pensioenen en van een aantal uitkeringen.[3]
Daarna volgden de lonen in de onderwijs en de gezondheidssector.[4] Op 23 november '05 volgde een nieuwe, dit keer algemene loonsverhoging.[5] Hoewel deze maatregelen zeker nog geen definitieve oplossing betekenen vormen ze telkens een belangrijke koopkrachtversterking voor de loontrekkenden. Tegelijk wordt ernaar gestreefd de verschillen tussen de laagste en de hoogste inkomens te verminderen, door een progressief opwaarderen van de eerste. Het objectief is bovendien om de kloof tussen CUC en gewone peso stap voor stap te dichten.

Zuinig gebruik van de schaarse middelen

Tegelijk wordt een massale campagne opgestart om zuinig om te gaan met grondstoffen, in de eerste plaats met energie. De tijden dat we ons veroorloofden om tot 14 miljoen sovjet petroleum per jaar te verspillen is definitief voorbij, aldus Fidel. Problemen zoals het ontbreken van economische rationaliteit en het slecht gebruiken van financiële middelen door bepaalde ondernemingen moeten dringend aangepakt worden. Dikwijls is het besef dat men belangrijke hoeveelheden grondstoffen of geld verspilt zelfs volkomen afwezig, zo stelt de Cubaanse president. Deze ernstige fout moet gecorrigeerd worden.[7] Oproepen voor zuinig energiegebruik zijn niet nieuw in Cuba. Reeds jaren lopen sensibiliseringscampagnes rond dat thema op radio en TV. Het goedkoop ter beschikking stellen van elektrische fornuizen, rijstkokers en snelkookpannen in de loop van dit jaar past in hetzelfde kader. Onlangs ging de overheid over tot het verhogen van de elektriciteitstarieven.[8] Terwijl een basishoeveelheid energie gegarandeerd wordt aan de bestaande zeer lage kost, verhoogt de prijs van de energie naarmate men in een hogere verbruikscategorie valt. Dit moet de Cubaan in de straat stimuleren tot het spaarzaam omgaan met kostbare energie. Tegelijk startte een nieuwe campagne op voor het verspreiden van spaarlampen. Zo'n 14 à 15 miljoen zullen er verdeeld worden. Energieslikkende apparaten worden vervangen door nieuwe en zuiniger exemplaren en nieuwe technologieën worden ingezet. Daarmee hoopt Cuba tegen december 2006 het elektriciteitsverbruik met niet minder dan 70% naar beneden te halen.[9]

Oorlog aan de corruptie

De “speciale periode” trok heel wat verhoudingen in de Cubaanse maatschappij scheef. Een hele bevolkingslaag ging leven van het stelen en illegaal verkopen van zowel levensnoodzakelijke als luxeproducten in plaats van te werken. Heel wat Cubanen hebben een handeltje in gestolen benzine, gestolen producten uit de haven, illegale verkoop van landbouwproducten, sigaren of rum, illegale gastenkamers, taxi's, restaurantjes. Het vrij circuleren van de dollar en het toerisme stimuleerde deze ontwikkeling. In een toespraak aan universiteitsstudenten op 17 november '05 beloofde Fidel daar definitief een einde aan te maken. Het kan niet, aldus de Cubaanse president, dat dergelijke handeltjes aan individuen een inkomen bezorgen dat 40 à 50 keer hoger ligt als bijvoorbeeld dat van één van onze vele artsen in het buitenland, ten koste van de hele bevolking.[10] De campagne draagt de betekenisvolle naam “Operatie 26 juli”, een verwijzing naar de start van de revolutionaire beweging onder leiding van Fidel in 1953. Ze wil dan ook een revolutie binnen de revolutie zijn, die het socialistische principes terug centraal stelt.
De eerste maatregel word half november doorgevoerd. Duizenden studenten sociaal werk worden ingezet om een einde te maken aan de corruptie in de benzineverdeling. Zij worden ingezet als chauffeur van tankwagens, als verkopers in benzinestations en in de raffinaderijen. De werknemers in kwestie worden voor 45 dagen op verlof gestuurd. Op korte termijn stelden ze vast dat zowat de helft van de brandstof illegaal verkocht werd, wat de Cubaanse economie voor miljoenen CUC schade berokkende. Met het definitief uitschakelen van dit soort corruptie schat de Cubaanse overheid zo'n 140 à 150 miljoen dollar te besparen. Dat geld komt vrij om de algemene levenskwaliteit van het Cubaanse volk te verbeteren.
We gaan dit niet realiseren via openbare aanklagers en rechters, aldus Fidel. Dit soort veralgemeende misbruiken zullen we te lijf gaan met onze jongeren: sociale werkers en studenten. Onze jongeren zijn de garantie, zo verzekert hij, dat we deze strijd met absolute zekerheid kunnen winnen.[11] In de strijd tegen de corruptie worden 26.000 sociale werkers en nog eens driemaal zoveel universiteitsstudenten ingezet.