Verslag van een interessante studiedag rond de relaties EU-Cuba in het Europees parlement

Isabelle Vanbrabant en Katrien Demuynck

De 'Grupo de Amistad y Solidaridad con el Pueblo de Cuba' binnen het Europees Parlement en 'Grupo SUR', een koepelorganisatie van ngo's organiseerden op 18 september 2007 een studiedag in de gebouwen van het Europees parlement te Brussel. De conferentie had als onderwerp de politiek van de Europese Unie ten opzichte van Cuba. De initiatiefnemers lieten ons duidelijk verstaan welke evolutie zij wensten. De ondertitel luidde namelijk:' Op weg naar een relatie op basis van wederzijds respect'. Direct geviseerd was de zogenaamde ‘Common Position', het gemeenschappelijk standpunt van de EU tegen Cuba, dat relaties met Cuba aan een aantal voorwaarden onderwerpt. Een ruime delegatie van Initiatief Cuba Socialista, kon op deze interessante bijeenkomst niet afwezig blijven. We waren niet de enigen, want de zaal zat aardig vol met politici, diplomaten, NGO-medewerkers, juristen, zowel Europeanen als Cubanen. Het beloofde een boeiende dag te worden !

In de openingssessie kwamen de verschillende initiatiefnemers aan het woord. Europarlementslid Miguel Ángel Martínez, vice-voorzitter van het Europees Parlement en voorzitter van 'Grupo de Amistad y Solidaridad con el Pueblo de Cuba', had het over de passie van een groep van vrienden/collega's die wilden meewerken aan een betere toekomst voor Cuba en daarom streden tegen de discriminatoire politiek van de Europese Unie. Martínez herinnerde ons er aan dat de EU geen enkel ander land op deze manier behandeld. Initiatieven om de relaties met Cuba te verbeteren worden slechts schoorvoetend genomen. De Europese Unie moet haar 'Common Positie 'verlaten omdat ze onrechtvaardig is, omdat ze ingaat tegen de belangen van Cuba maar ook omdat ze nadelig is voor het Europese imago. De ‘Common Position' van de EU ten opzichte van Cuba toont aan dat de Unie met dubbele standaarden werkt en naar de pijpen van de VS danst.

De meest gewichtige (figuurlijk dan toch) genodigde, Louis Michel, ex Belgisch Minister van Buitenlandse Zaken en huidig Europees Commissaris van Ontwikkelingssamenwerking, voelde zich naar eigen zeggen vereerd om aanwezig te zijn op deze conferentie. Het publiek was behoorlijk benieuwd om te horen wat hij te zeggen had, want een Europees Commissaris heeft een belangrijke stem om verandering in de geblokkeerde situatie te brengen. De essentie van Louis Michel zijn betoog kwam er op neer dat hij open stond voor een constructieve dialoog met Cuba, om te zien hoe ze de relaties kunnen verbeteren. Tegelijkertijd vergoelijkte hij de houding van de Europese Commissie. Het is allemaal zo erg niet, en tenslotte verdedigt de EU haar waarden met betrekking tot respect voor de mensenrechten overal, en voert dus geen 'abnormale' politiek ten opzichte van Cuba. De 'Common Position' ziet hij wel als een gedateerd instrument. In plaats daarvan pleit hij voor een multilateraal kaderakkoord waarin pragmatische oplossingen centraal staan. Hij inviteerde de Cubanen om vóóral ook zelf stappen te ondernemen want de Europese Unie staat open voor alles wat 'relevant' is. Louis Michel gebruikte naar eigen zeggen een fors taalgebruik omdat hij echt wel wil dat er schot in de zaak komt. De vraag is wel welke zaken de Europese Unie als 'relevant' beschouwd, en welke politieke voorwaarden er ditmaal aan de open dialoog zullen verbonden worden!

De Cubaanse genodigden, Elio Rodríguez Perdomo, Cubaans ambassadeur in Brussel, en Cubaans parlementslid Kenia Serrano, lid van de Commissie Internationale Relaties in het Cubaanse parlement, lieten beiden op een zeer geëngageerde manier verstaan dat ze blij zijn dat de Europese Unie een dialoog wil aangaan, maar dat ze tegelijkertijd wel willen dat de Europese Unie Cuba respectvol behandelt en geen voorwaarden oplegt in de zin van een zogenaamde pluralistische democratie en een regimewissel op Cuba. Want dat is precies waar de ‘Common Position' op aanstuurt, aldus de sprekers. Na meer dan 40 jaar blokkade die hen al 89 miljard dollar schade heeft doen lijden, talrijke invasies en terroristische aanvallen, illegale bezetting door de VS van de baai van 'Guantanamo' en op slechts enkele tientallen mijl verwijderd van het machtigste land ter wereld, wil en kan Cuba niet anders dan haar eigen identiteit strikt blijven verdedigen. Er zijn geen taboe-onderwerpen voor Cuba en het land is vragende partij voor normale relaties, maar de Europese Unie moet respect voor hun positie opbrengen. Kenia Serrano toont ook trots aan, dat Cuba ondanks de blokkade een enorme vooruitgang en ontwikkeling heeft geboekt, in eigen land maar door de politiek van internationale solidariteit die het land voert, ook in de rest van Latijns-Amerika. Andere sprekers spraken ook vol lof over de Cubaanse realisatie in het onderwijs (bijvoorbeeld het alfabetiseringsproject 'yo sí puedo') en de gezondheidszorg. Xavier De Clercq van Oxfam Solidariteit vond dat wij, het rijke Westen, best nog heel wat van Cuba te leren hadden. José Moisés Martín, directeur van de Spaanse ngo ACSUR-Las Segovias pleitte dan ook voor een bondgenootschap met Cuba om de milleniumdoelstellingen te bereiken. Cuba heeft namelijk op eigen kracht al heel wat doelstellingen bereikt, terwijl vele rijke Westerse landen hopeloos achterop hinken. Serrano vatte de Cubaans internationale solidariteit samen als het delen van wat ze hebben, niét het geven van wat ze over hebben.

Europarlementslid Willy Meyer stelde de kern van de zaak heel duidelijk. Hij wees erop dat het helemaal niets te maken heeft met mensenrechten of democratie. Wat Cuba niet vergeven wordt, is het feit dat ze een alternatief maatschappijsysteem uitbouwen, het socialisme.

Een ander debat ging dieper in op de consequenties van de wetten Torricelli en Helmes-Burton. Robert Muse, VS-advocaat gespecialiseerd in handelsrecht, was lichtjes optimistisch omdat er in het Amerikaanse Congres veel Democraten zijn die nu tegen de blokkade stemmen, maar gaf ons mee dat het extreem moeilijk zal zijn deze wetten te vernietigen, want de Amerikaanse presidentiële campagne eindigd in Florida (dus Miami). Alleen als de private bedrijven in de VS schade zullen lijden door deze wetten, door bijvoorbeeld sancties opgelegd te krijgen van de Europese Unie, zullen ze inzien dat het nadelig is om te blijven luisteren naar een paar rijke contra-revolutionairen in Miami.

Tijdens de conferentie waren er een aantal sprekers die voorzichtig positief waren over de toekomst. Zo was er in recent in juni dit jaar een uitspraak van de Europese Commissie die focuste op de gedeelde waarden tussen Cuba en de EU en binnenkort vindt er een topontmoeting in New York plaats tussen waarnemers van de EU en Cuba, waarvan ook Louis Michel veel verwacht. Xavier De Clercq van Oxfam Solidariteit wil wel realistisch blijven, want in het verleden zijn er nog al zo'n 'positieve' momenten geweest. Zolang de Europese Unie onacceptabele politieke voorwaarden aan de dialoog verbindt, zal dit Europese beleid zinloos blijven.

De Cubaanse geschiedschrijver Eusebio Leal sloot af met een positieve en inspirerende boodschap, in onvervalste lyrische Cubaanse stijl. In plaats van te focussen op de verschillen tussen Cubanen en de Europeanen, moeten we meer aandacht hebben voor wat ons bindt. Ten slotte zijn de Europeanen de voorvaderen van het Cubaanse volk, en het MOET mogelijk zijn om op een vredevolle manier samen te werken, met respect voor elkaars eigenheid. Eusebio Leal en de bezieler van deze conferentie, Miguel Ángel Martinez , kregen een warm applaus. Een initiatief als dit kan een stimulerend signaal zijn voor verandering. Het toont aan dat in het Europarlement heel wat krachten aanwezig zijn die een respectvolle relatie met Cuba voorstaan. De dag kan dan ook gezien worden als een signaal naar de beleidsmakers toe.