Bedenkingen van Fidel Castro

Het unanieme oordeel

Op het zesde Continentaal Congres in Havanna, waar men discussieerde over de productie van biobrandstoffen uit voedsel, dat steeds duurder wordt, keurde de grote meerderheid dit verontwaardigd af. Maar men kan niet ontkennen dat sommige personaliteiten met prestige, autoriteit en te goeder trouw gewonnen waren voor het idee dat de biomassa van de planeet op relatief korte termijn zou volstaan voor beide zaken, zowel voor voedsel als voor brandstof. Hierbij denken ze niet aan de urgentie van de productie van de op zich al schaarse gewassen die zouden dienen als grondstof voor ethanol en biodiesel.

Anderzijds, toen het debat begon over de Vrije Handelscontracten met de Verenigde Staten, namen tientallen personen eraan deel en ze veroordeelden unaniem zowel de bilaterale als de multilaterale akkoorden met de imperialistische mogendheid.

Omwille van de benodigde ruimte, maak ik opnieuw samenvattingen om drie interventies van welsprekende Latijns-Amerikanen te belichten, die op klare en unieke wijze heel interessante ideeën naar voor brachten. Zoals bij de samenvattingen in mijn vorige Reflecties, worden de exacte woorden van de sprekers weergegeven.

ALBERTO ARROYO (Mexico, Red mexicana de Acción contra el Libre Comercio - Mexicaans Netwerk voor de Actie tegen de Vrije Handel)

Ik zou u graag de recente plannen van het imperium meedelen en de rest van het continent willen waarschuwen voor iets nieuws dat opduikt en zich aandient: het gaat over een nieuwe strategie en een nieuwe fase in het offensief van de Verenigde Staten. De NAFTA of de FTA (Vrije Handelsakkoorden) van Noord-Amerika waren gewoon een eerste stap die men wil uitbreiden naar het hele continent.

De nieuwe poging blijkt geen rekening te houden met de mislukking van de ALCA (vrije handelszone van de Amerika's), en zelfs in het “Plan B” wordt erkend dat ze de zogenaamde uitgebreide ALCA niet kunnen doorvoeren in alle landen van het continent; ze zullen stap voor stap de bilaterale Vrije Handelsakkoorden trachten te onderhandelen.

Ze kwamen tot een akkoord met Midden-Amerika, maar Costa Rica heeft dit niet geratificeerd. Wat betreft het gebied van de Andes, slaagden ze er zelfs niet in om aan de onderhandelingstafel te zitten, behalve bij twee landen, en met die twee konden ze geen akkoord sluiten.

Wat is er zo nieuw aan de ASPAN? ( Alianza para la Seguridad y Prosperidad de América del Norte - Alliantie voor de Veiligheid en Welvaart van Noord-Amerika).

Ik zie drie fundamentele kwesties:

Ten eerste: als reactie op de triomf van de beweging die hun plannen dwarsboomt, versterken ze de militaire eenheden en de veiligheidsstructuren om het verzet van het volk te breken.

Het is niet alleen een kwestie van legers te stationeren in gevarenzones of in gebieden met veel strategische natuurlijke bronnen, maar ze trachten ook via afgesproken plannen een strikte samenwerking te bekomen met de verschillende landen, om de veiligheidsstructuren gericht tegen de sociale bewegingen te verbeteren, alsof het criminelen betreft.

Dit is het eerste nieuwe aspect.

Ten tweede, wat me ook een nieuwigheid lijkt: de multinationals waren altijd de voornaamste actoren in dit hele neoliberale systeem. De regeringen en in het bijzonder de regering van de V.S., fungeerden als de formele woordvoerders in de onderhandelingen, maar in werkelijkheid verdedigden ze de belangen van de grote ondernemingen. Zij waren de geheime actoren achter de Vrije Handelsakkoorden en achter de ALCA.

Het nieuwe aan de ASPAN is dat deze actoren nu uit de obscuriteit treden en op het voorplan staan: de ondernemers spreken rechtstreeks met elkaar in aanwezigheid van de regeringen, die hun akkoorden daarna politiek vertalen door reglementen en wetten te veranderen, enz. Het volstaat voor hen niet om de staatsondernemingen te privatiseren, ze privatiseren de politiek zelf. Vroeger bepaalden de ondernemers nooit rechtstreeks de economische politiek.

De ASPAN werd opgericht in een vergadering, bijvoorbeeld genoemd, “Een bijeenkomst voor de welvaart van Noord-Amerika”, waar ondernemers van drie landen elkaar ontmoetten.

De oprichting van sectoriële trinationale commissies met de zogenaamde “kapiteins van de industrie” om een strategisch ontwikkelingsplan op te stellen voor de sector in Noord-Amerika, was een van de effectieve akkoorden die men afsloot in de ASPAN. Met andere woorden, Ford bijvoorbeeld, verdeelt zich in drie: Ford in de Verenigde Staten, het filiaal in Mexico en het filiaal in Canada en ze bepalen de strategie van de automobielsector in Noord-Amerika. Het is alsof Ford met een spiegel spreekt, met haar eigen werknemers en haar directeurs in Canada en Mexico om een strategisch plan op te stellen dat de regeringen moeten vertalen in concrete politiek-economische maatregelen.

Eerste punt: het veiligheidsaspect inpassen. Tweede punt: rechtstreeks de onderhandelingen privatiseren. De derde nieuwigheid is misschien – om een gezegde van onze grootouders in herinnering te brengen – de uitspraak van Engels waarin hij uitlegde dat als het volk met de mechanismen van een strikte democratie klaar staat om de macht te grijpen, men de regels van het spel verandert, zoals water bij nul graden verandert in ijs en bij 100 graden kookt, en hoewel we spreken over bourgeois-democratieën, zullen zij de eersten zijn die de regels verbreken.

De Vrije Handelsakkoorden moeten door de parlementen worden goedgekeurd en het is een feit dat dit telkens meer moeite kost, zelfs in het parlement van het imperium, het Congres van de Verenigde Staten.

Ze zeggen dat het geen internationaal akkoord is en dat het daarom niet door het parlement moet worden goedgekeurd. Maar omdat het gaat over kwesties die het wettelijk kader in onze landen overhoop halen, zullen ze het in kleine stapjes aanpakken: eerst veranderen ze de ene wet en wat later een andere. De uitvoerende macht stelt een decreet op, ze veranderen operationele normen, bedrijfsregels, maatstaven, maar nooit het hele pakket.

Hoewel de Vrije Handelscontracten achter onze rug en meestal achter de rug van alle volkeren worden onderhandeld, komen ze vroeg of laat als geschreven tekst naar de parlementen en pas dan weten wij wat men heeft bedisseld. We mogen niet te weten komen wat er onderhandeld is en dus laten ze ons alleen kleine stukjes van de strategie zien, want ze zullen nooit een integrale tekst presenteren.

Ik ga afronden met een anekdote, zodat u kan zien tot welk gesofisticeerd niveau de akkoorden hebben geleid op gebied van veiligheid.

Een tijdje geleden vertrok een vliegtuig van Toronto naar Mexico met toeristen die hun vakantie zouden doorbrengen in Puerto Vallarta. Terwijl het vliegtuig nog op de startbaan stond, keek men de passagierslijst nog eens grondig na en ze ontdekten dat iemand van de terroristenlijst van Bush aan boord was.

Nauwelijks was het vliegtuig in het Noord-Amerikaanse luchtruim – van Toronto over de Grote Meren duurt dit maar enkele minuten – of er vlogen al twee F-16's naast. Ze leidden het vliegtuig af tot buiten het Noord-Amerikaanse luchtruim, escorteerden het naar Mexicaans grondgebied en verplichtten het te landen op een militair vliegveld, waar ze de betreffende persoon arresteerden en zijn familie naar huis stuurden.

U kan zich voorstellen wat die 200 arme toeristen op het vliegtuig doormaakten toen ze twee gewapende F-16's naast zich zagen, die hen van hun koers deden afwijken.

Nadien bleek dat het niet om de gezochte terrorist ging en ze zegden hem: “Onze excuses, u kunt uw vakantie voortzetten en uw familie bellen om u te vergezellen”.

JORGE CORONADO (Costa Rica, Alianza Social Continental - Sociale Continentale Alliantie)

De strijd tegen de vrije handel in de regio kent verschillende aspecten. Een van de meest verwoestende projecten voor onze infrastructuur en biodiversiteit, is het Plan Puebla-Panama, een strategie die er op uit is om onze bronnen te bemachtigen, maar ook een militair plan van het imperium omvat betreffende het zuiden van Mexico over Midden-Amerika tot in Colombia.

In de strijd tegen de hydro-elektrische stuwdammen, die het land van inheemse gemeenschappen en boeren afneemt, zijn er gevallen bekend van dorpsverhuizingen onder militaire dreiging.

Wat de mijnbouw betreft, hebben Canadese, Europese en Noord-Amerikaanse multinationals dezelfde strategie van inbeslagneming toegepast.

We hebben moeten vechten tegen de privatisering van de openbare diensten: de elektriciteit, het water, de telecommunicatie. In de landbouwsector streden we voor de verdediging van het zaaigoed en tegen het patent op levende wezens en het verlies aan soevereiniteit door genetische manipulatie.

We leverden strijd tegen de flexibiliteit op de werkvloer, een van de politieke speerpunten in de sector, en ook tegen de ontmanteling van onze lokale landbouwproductie.

Verder streden we ook tegen het intellectueel bezit, dat ons het gebruik van generische medicamenten ontzegt, terwijl onze sociale zekerheidsinstanties hoofdzakelijk deze middelen verdeelt.

De Vrije Handelscontracten en in het bijzonder die met de Verenigde Staten vormen een essentiële factor in deze strijd. Ze werden goedgekeurd in Guatemala, in Honduras, El Salvador en Nicaragua, met bloed, zweet en tranen. En dit is geen retorische uitdrukking.

In Guatemala werden kameraden in het verzet vermoord, toen ze opkwamen tegen de goedkeuring van de akkoorden. Deze strijd heeft ons toegelaten om een coördinerende en mobiliserende kracht te ontwikkelen voor de grootste eendrachtige volksbeweging in de regio.

In Honduras verlieten de volksvertegenwoordigers het parlement om zo het grondwettelijk vereiste minimum te doorbreken.

In de schoot van de volksbeweging hebben we gezegd dat de goedkeuring geen mislukking betekent.

We verloren een gevecht, maar hierdoor gingen we er kwalitatief op vooruit op gebied van organisatie, eendracht en ervaring in de strijd tegen de vrije handel.

De Sociale Continentale Alliantie en het volk van Costa Rica hebben tot nu toe de goedkeuring van de FTA's in Costa Rica kunnen verhinderen door samen te werken met verschillende academische en politieke sectoren, zelfs met de bedrijfssector, en door een groot nationaal front te vormen van diverse en heterogene strijd. De regering en de rechtse neoliberalen hebben de FTA's er niet kunnen doorduwen en het is mogelijk dat men er via een referendum zal over beslissen.

We staan op de drempel van een belangrijk moment in Costa Rica: verhinderen dat de neoliberalen hun agenda doordrukken. De mislukking van hun plan zou een symbolische overwinning betekenen, naast die van de blokkering van de ALCA.

Vandaag hebben wij de solidariteit van de volksbeweging nodig en vragen wij aan de sociale organisaties om naar Costa Rica te komen als internationale observators. De rechterzijde staat klaar om zo mogelijk een fraude uit te lokken, die hen een overwinning zou opleveren in een strijd die ze al verloren hebben. Internationale observators van de volksbeweging zullen een belangrijke bijdrage leveren van actieve en militante solidariteit met onze strijd.

Vandaag, na een jaar, hebben de FTA's in geen enkel Midden-Amerikaans land voor meer werkgelegenheid gezorgd of voor extra investeringen of een betere handelsbalans.

Vandaag lanceren wij in heel de regio de slogan van landbouwhervormingen, soevereiniteit en voedselzekerheid, als een centrale as voor onze voornamelijk agrarische landen.

Vandaag willen niet alleen de Verenigde Staten, maar ook Europa zich meester maken van een van de rijkste gebieden aan biodiversiteit en aan natuurlijke bronnen.

Vandaag is de strijd tegen de vrije handel in al haar hoedanigheden meer dan ooit een speerpunt in de coördinatie van de verschillende bewegingen in Midden-Amerika. Hopelijk helpt dit congres ons aan coördinerende elementen, strijdkrachten en gezamenlijke acties om in heel het continent als één volksmacht op te treden.

We zullen onze organisatorische inspanningen en onze strijd niet stoppen voordat een nieuwe wereld is bereikt.

JAIME ESTAY (Chili, coördinator van REDEM, Red de Estudios de Economía Mundial – Netwerk van Onderzoek van de Wereldeconomie – en momenteel professor aan de Universiteit van Puebla in Mexico).

Deze crisis heeft uiteindelijk te maken met het manifest niet nakomen van de beloftes die bij een reeks hervormingen, in Latijns-Amerika doorgevoerd vanaf de jaren '80, werden uitgesproken.

Onder de vlag van vrije handel werd ons verteld dat onze economie zou groeien, dat de ongelijkheid tussen onze landen zou verminderen, dat de afstand tussen ons en de ontwikkelde landen zou verkleinen, kortom dat we met sprongen zouden vooruitgaan naar ontwikkeling. In sommige landen sprak men zelfs van een sprong naar de Eerste Wereld.

Wat betreft de nieuwe integratie of dit nieuwe open regionalisme dat meer dan 15 jaar geleden werd ingevoerd, deze werd ons voorgesteld als Latijns-Amerikaanse eenmaking ten dienste van een openstellingsproces.

Er ontstond een hele discussie over integratie gericht op openstelling tegenover de vroegere protectionistisch integratie. Deze open integratie zou ons de beste voorwaarden bieden om deel te nemen aan de wereldeconomie, aan deze markten die, doordat ze vrij functioneerden, verondersteld werden de best mogelijke resultaten voor ons land op te leveren.

Dit verband tussen integratie en openstelling, dit idee met als eerste doel de openstelling van onze landen, werd effectief doorgevoerd: onze landen stelden zich open, de Latijns-Amerikaanse eenmaking werd een feit, helaas ten dienste van deze openstelling.

Sommige functionarissen spraken over “de pragmatische fase van de integratie”. We gaan vooruit zoals we kunnen, was ongeveer de slogan. Als we meer handel willen drijven, dan zullen we ons hierop concentreren; als we een aantal kleine akkoorden tussen landen willen ondertekenen, bilaterale akkoorden of tussen drie of vier landen, laat ons die richting dan inslaan, en op een bepaald moment zullen we dit de Latijns-Amerikaanse eenmaking kunnen noemen.

De balans is duidelijk negatief. Ik denk dat steeds meer instanties erkennen dat hetgeen wij Latijns-Amerikaanse eenmaking noemden, geen integratie is, maar handel; het is ook niet Latijns-Amerikaans, maar een wirwar van akkoorden tussen verschillende landen van de regio, die op geen enkele manier leidden tot een proces met een effectief Latijns-Amerikaans karakter. De openstelling, in dienst waarvan we de integratie zogezegd moesten plaatsen, heeft geen enkel resultaat opgeleverd dat men ons had voorgehouden op gebied van economische groei, vermindering van ongelijkheden en het bereiken van de zozeer gewenste ontwikkeling.

Wat we zouden moeten benadrukken is dat we getuige zijn van een extreme achteruitgang van een manier van integratie, die heel goed wist waarom, hoe en voor wie er integratie plaatsvond.

Kortom, waar ik over spreek is een integratie vertrekkend vanuit de fundamenten van het neoliberalisme. Ze is mislukt, zowel op gebied van haar eigen doelstellingen als op gebied van de doelstellingen die wij allen met recht opeisen en verwachten van een echt eenmakingsproces.

De nieuwe Latijns-Amerikaanse eenmaking werd fors ondersteund door de politiek en de voorstellen vanuit Washington. Deze voorstellen zijn in grote mate verworden tot iets dat zichzelf vernietigt.

De ondertekening van de FTA's heeft zowel in de landen van de Andes als in de Midden-Amerikaanse Collectieve Markt een crisis veroorzaakt.

Een belangrijk deel van de crisis van de Latijns-Amerikaanse eenmaking heeft te maken met de opmars van het Noord-Amerikaans continentaal project, niet via de ALCA, die we hebben kunnen tegenhouden, maar door het ondertekenen van verschillende Vrije Handelsakkoorden.

Er verschijnen heel duidelijke alternatieven voor het huidige panorama van integratie. Op vele vlakken is de ALBA (het Bolivariaans Alternatief voor de Amerika's) gebaseerd op principes die radicaal ingaan tegen die van de integratie in crisistoestand.

We moeten nog veel taken vastleggen en veel grenzen afbakenen: de betekenis van begrippen als “vrije handel”, “nationale ontwikkeling”, “vrije markt”, “voedselvoorziening en -soevereiniteit”, enz.

We kunnen alleszins bevestigen dat we in het continent en in Latijns-Amerika getuige zijn van een groeiende opstand tegen de overheersing van het neoliberalisme.

Tot hier de opinies die door deze drie personen werden uiteengezet en die de meningen samenvatten van talrijke deelnemers aan het debat over de Vrije Handelsakkoorden. Het zijn heel degelijke opinies die uitgaan van een bittere realiteit en mijn inzichten hebben verrijkt.

Ik adviseer de lezers om aandacht te schenken aan de complexiteit van de menselijke activiteit. Het is de enige manier om verder vooruit te zien.

Er is geen plaats over. Vandaag moet ik er geen woord meer aan toevoegen.

Fidel Castro Ruz
16 mei 2007

Vertaling: Paul Evrard