De mier en de olifant

Na de Ronde Tafel van 12 juni zou men denken dat geen onderwerp de moeite waard is om te becommentariëren zonder de geduldige lezers te vervelen. Maar deze Ronde Tafel ging over de nieuwe editie van een boek dat 15 jaar geleden in Bolivië werd uitgegeven, deze keer met een voorwoord van mij. In het programma werd een introductie voorgelezen die president Evo Morales na de verschijning van de nieuwe editie schreef en een boodschap van de prestigieuze Argentijnse schrijfster Stella Calloni, welke beide in de volgende editie zullen opgenomen worden. Ik maakte een zorgvuldige selectie van de gegevens uit mijn voorwoord:

Vanaf de eerste jaren van de Cubaanse Revolutie ontstond er een sterke internationalistische geest, die geworteld was in de vele Cubanen die deelnamen aan de antifascistische strijd van het Spaanse volk en in de beste tradities van de mondiale arbeidersbeweging.

Wij hebben niet de gewoonte om onze samenwerking met andere volkeren rond te bazuinen, maar we konden ook niet verbieden dat de media soms hierover berichten. Deze samenwerking komt voort uit diepe gevoelens die niets met publiciteit te maken hebben.

Sommigen zullen zich afvragen hoe zo een klein land met zo weinig middelen een opdracht van deze grootteorde kan aanpakken op zulke belangrijke gebieden zoals het onderwijs en de gezondheidszorg, zonder welke men zich de moderne maatschappij niet kan voorstellen.

Vanaf dat hij in een gemeenschap leefde, heeft de mens de onontbeerlijke goederen en diensten gecreëerd, die zich over vele duizenden jaren ontwikkelden van de meest elementaire tot de meest geavanceerde.

De uitbuiting van de ene mens door de andere was onlosmakelijk verbonden met deze ontwikkeling, zoals iedereen weet of zou moeten weten.

Het verschillend standpunt van waaruit men deze realiteit ondervond, hing altijd af van de plaats die men in de maatschappij had. Men zag het als iets natuurlijks en bij de grote meerderheid drong dit nooit door tot het bewustzijn.

Op het hoogtepunt van het kapitalisme in Engeland, dat vooruit was op de Verenigde Staten en andere landen van Europa, in een wereld die al gedomineerd werd door het kolonialisme en het expansionisme, publiceerde een groot denker en onderzoeker van de geschiedenis en de economie, Karl Marx, vertrekkend vanuit de ideeën van de meest prestigieuze folosofen en economisten in Duitsland en Engeland uit die periode – waaronder Hegel, Adam Smith en David Ricardo, met wie hij van mening verschilde – in 1859 zijn ideeën over de verhoudingen van productie en handel in het kapitalisme, getiteld Bijdrage aan de kritiek van de Politieke Economie . In 1867 kwam er een vervolg met de verschijning van het eerste deel van zijn belangrijkste werk waarmee hij beroemd werd: Het Kapitaal . Het grootste deel van dit lijvig boek werd op basis van zijn nota's en aantekeningen uitgegeven door Engels, die zijn ideeën deelde en na de dood van Marx in 1883 als een profeet zijn werk verspreidde.

Hetgeen Marx zelf publiceerde, bevat de degelijkste analyse die men ooit schreef over de klassenmaatschappij en de uitbuiting van de ene mens door de andere. Op die manier ontstond het marxisme, dat de grondslag vormde voor de revolutionaire partijen en bewegingen die het socialisme als doelstelling uitriepen. Hiertoe behoorden bijna alle sociaaldemocratische partijen die bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verraad pleegden tegenover de leuze uit het Communistisch Manifest van Marx en Engels, dat voor het eerst in 1848 was verschenen: "Proletariërs aller landen, verenigt u!"

Een van de waarheden die de grote denker op eenvoudige wijze verwoordde, is de volgende: " In de maatschappelijke productie van hun bestaan, gaan mensen welbepaalde, noodzakelijke verhoudingen aan, onafhankelijk van hun wil. Het gaat hier over productieverhoudingen die overeenkomen met een bepaalde ontwikkelingsgraad van de materiële productiekrachten. H et denken van de mens bepaalt niet het zijn, maar het maatschappelijke zijn bepaalt het denken. In een bepaald stadium van hun ontwikkeling komen de materiële productiekrachten van de maatschappij in tegenstelling te staan tot de aanwezige productieverhoudingen. In plaats van ontwikkelingsvormen van de productiekrachten worden ze obstakels en zo ontstaat een periode van sociale revolutie. Een maatschappelijk bestel verdwijnt nooit voordat alle productiekrachten die in dit bestel passen zich ontwikkelen en nieuwe, hogere productieverhoudingen treden nooit op voordat de materiële levensvoorwaarden binnen de oude maatschappij zelf gerijpt zijn."

Ik vind geen andere woorden om deze duidelijke en precieze begrippen uit te leggen die Marx schreef op een manier dat, mits een elementaire uitleg van hun leerkrachten, zelfs de jonge Cubanen die vorige zaterdag 14 juni toetraden tot de Communistische Jeugd, de essentie kunnen begrijpen.

Over de concrete ontwikkeling van de klassenstrijd schreef Marx De klassenstrijd in Frankrijk van 1848 tot 1850 en De 18de Brumaire van Louis Bonaparte , twee uitstekende historische analyses die gelijk welke lezer bekoren. Hij was een waar genie.

Lenin, die het dialectische gedachtegoed en het onderzoekswerk van Marx voortzette, schreef twee fundamentele werken: De Staat en de revolutie en Het imperialisme , het opperste stadium van het kapitalisme . De ideeën van Marx die hij in praktijk bracht met de Oktoberrevolutie, werden ook ontwikkeld door Mao Tse Tung en andere revolutionaire leiders in de Derde Wereld. Zonder die ideeën zou de Cubaanse Revolutie ook niet uitgebroken zijn in de achtertuin van de Verenigde Staten.

Als het marxistische gedachtegoed zich zou beperkt hebben tot alleen maar het idee van “een maatschappelijk bestel verdwijnt nooit voordat alle productiekrachten die in dit bestel passen zich ontwikkelen", zou de theoreticus van het kapitalisme, Francis Fukuyama, gelijk gehad hebben toen hij beweerde dat de verdwijning van de USSR het einde van de geschiedenis en van de ideologieën betekende en zou alle verzet tegen het kapitalistisch productiesysteem moeten stopgezet worden.

In de tijd dat de schepper van het wetenschappelijk socialisme zijn ideeën verspreidde, waren de productiekrachten in volle ontwikkeling en had men nog niet de technologie voor de dodelijke massavernietigingswapens, die in staat zijn om de mensheid uit te roeien; de luchtruimte werd nog niet overheerst en er was nog geen ongebreidelde verkwisting van niet hernieuwbare brandstoffen en olie; er was nog geen sprake van een klimaatverandering in een natuur die voor de mensheid oneindig leek en er was geen wereldcrisis doordat het voedsel moet verdeeld worden tussen ontelbare verbrandingsmotoren en een bevolking die zes maal groter is dan de 1 miljard mensen die de planeet bewoonden in het jaar dat Karl Marx geboren werd.

De belevenis van het Cubaanse socialisme vindt plaats terwijl de imperialistische heerschappij zich over heel de Aarde heeft verspreid.

In verband met het bewustzijn, bedoel ik niet de wil die in staat is om de werkelijkheid te veranderen, maar de kennis van de objectieve realiteit die de te volgen handelwijze bepaalt.

Tientallen miljoenen mensen zijn gestorven in de oorlog die de fascisten halverwege de 20ste eeuw begonnen, een fascisme dat ontstond vanuit het vreemde antimarxisme door de ontwikkeling van het kapitalisme, voorspeld door Lenin.

In Cuba, zoals in andere landen van de Derde Wereld, kwam de strijd voor de nationale bevrijding onder leiding van de middenlagen en de kleine burgerij samen met de door het socialisme al geleverde strijd van de geavanceerde sectoren uit de arbeidersklasse en de boeren en ze versterkten elkaar. Ook kwamen de tegenstellingen tussen ideologieën en de verschillende klassen tot uiting. Elk proces ging gepaard met een enorme verandering van de objectieve en subjectieve factoren.

Na de laatste wereldoorlog ontstonden de Verenigde Naties en andere internationale organismen, waarin velen een nieuw bewustzijn op onze planeet zagen. Het was een vergissing.

Het fascisme, waarvan het instrument door Hitler zelf genoemd werd als de Nationaalsocialistische Partij, werd opnieuw geboren en nu veel machtiger en bedreigender dan ooit.

Het imperium stuurt en verdedigt vliegdekschepen naar alle zeeën van de wereld om militair te kunnen ingrijpen. Wat doet het in ons continent om te concurreren met Cuba? Een grote boot ombouwen tot ziekenhuis en ze in elk land tien dagen laten aanmeren. Een aantal mensen kan hiermee geholpen worden, maar dit is verre van een oplossing voor de problemen van een land; het is geen compensatie voor de beroving van het intellectueel talent en het kan niet de specialisten opleiden die nodig zijn om echte medische hulp te verlenen op elke dag van het jaar. Mochten alle vliegdekschepen samen, die nu dienen voor militaire interventies in de verschillende oceanen van de Aarde, tot ziekenhuizen omgebouwd worden, dan nog zouden ze niet de hulp kunnen verlenen aan de miljoenen mensen die verzorgd worden door de Cubaanse dokters in afgelegen gebieden, waar vrouwen bevallen, kinderen geboren worden en zieken zijn die dringend medische hulp nodig hebben.

Ons land heeft aangetoond dat het aan alle druk kan weerstaan en dat het andere volkeren kan helpen.

Ik dacht na over de omvang van onze medewerking niet alleen in Bolivië, maar ook in Haïti, in de Caraïben, in verschillende landen van Midden- en Zuid-Amerika, in Afrika en tot in het verre Oceanië, 20 000 kilometer van hier. Ik dacht ook aan de missies van de Brigade Henry Reeve, die bij dringende gevallen tussenkomen en met onze eigen vliegtuigen personeel en materiaal vervoeren.

We hebben bijna het aantal van 1 miljoen mensen bereikt dat we elk jaar gratis aan de ogen zouden opereren in Zuid-Amerika en de Caraïben. Kunnen de Verenigde Staten misschien concurreren met Cuba?

Laat ons geen computers gebruiken om massavernietigingswapens te bouwen en om levens te vernietigen, maar om kennis over te brengen aan andere volkeren. Vanuit economisch standpunt kunnen wij door de ontwikkeling van het intellect en het bewustzijn van onze landgenoten dankzij de revolutie niet alleen volledig gratis meewerken met de volkeren die dit nodig hebben, maar ook gespecialiseerde diensten exporteren, zoals de gezondheidsdienst, naar landen die meer middelen hebben dan ons land. Op dit terrein zouden de Verenigde Staten nooit kunnen concurreren met Cuba.

Ons kleine landje zal volhouden.

Met andere woorden: de mier kon meer dan de olifant!

Fidel Castro Ruz
18 juni 2008