“Niets is onmogelijk”

Bedenkingen vanuit de gevangenis bij twee delen van “Passages uit de revolutionaire strijd” van Ernesto Che Guevara.

Zowel emotioneel als rationeel geven de werken van Che je de zekerheid dat er niets is dat niet kan gerealiseerd worden. Dat geldt zelfs voor de tussenkomst van Che in Kongo, die hij zelf betitelt als “De geschiedenis van een mislukking”. Een sterke wilskracht en een diepe revolutionaire overtuiging zijn de belangrijkste wapens om in de meest wanhopige omstandigheden overeind te blijven. Zelfs als je tegenover een meerderheid van mensen staat die een te zwak politiek bewustzijn hebben om het uiteindelijk doel van de strijd te begrijpen, laat staan zeker te zijn van de overwinning. Een bewijs hiervan is de weerstand die Cuba biedt, na de verdwijning van de USSR en andere socialistische landen. Nochtans bracht dit gebeuren over de ganse wereld verwarring teweeg bij de progressieve krachten, zelfs bij velen die zich communist noemden.

Nog twee andere elementen komen duidelijk naar voor in deze boeken. Ze zijn erg actueel en hebben een grote praktische waarde. Zij helpen ons bovendien om beter ons revolutionair proces te begrijpen.

Een eerste element zijn de ethische waarden die de Revolutie in zich droeg vanaf haar ontstaan, van toen het nog een klein groepje van 12 strijders met 7 geweren was, en zelfs nog hiervoor. In Mexico wordt, in volle voorbereidingen voor de expeditie van de Granma, een groep toekomstige expeditieleden aangehouden. Che vraagt Fidel om de voorbereidingen en het vertrek niet uit te stellen omwille van hem. Het antwoord van Fidel is: “Ik laat je niet in de steek”. Deze houding is een constante geweest in het revolutionair proces.

Diezelfde houding vinden we terug tijdens de guerrilla: in de manier waarop de guerrilleros met de boeren van de Sierra omgingen, in de manier waarop ze gevangen genomen of gewonde soldaten van Batista behandelden, in elke beslissing gedurende het onderhandelingsproces met andere politieke krachten, tot de Beweging van 26 juli en meer bepaald de guerrilla de politieke leiding van de Revolutie kreeg op nationaal niveau.

Het tweede element dat de aandacht trekt in beide boeken van Che is de scherpe analyse die de auteur maakt van de politiek-morele toestand van de guerrilla en de andere betrokkenen in het proces. Dat valt op zowel bij de Cubaanse als bij de Kongolese ervaring.

Uit de kritische analyses van Che blijkt zijn visie over een echt revolutionair. Hij bekijkt een revolutionair in zijn evolutie, zowel in opgang als in terugval, indien die zich voordoet.

Dit zijn ervaringen en waarderingen die nog steeds buitengewoon actueel zijn. Zij doen je nadenken over de noodzaak van een permanente zelfanalyse. Het gaat om de beoordeling van je persoonlijke houding zowel in de omstandigheden waarin jij je concreet bevindt, als als onderdeel van een revolutionair proces.

Hij leert je dat het niet uitsluitend gaat om je bereidheid tot offers en hard werken. Het gaat even goed - essentieel zelfs - om de houding die je aanneemt wanneer de omstandigheden zich tegen je keren. Want pas als het moeilijk wordt komen je kleingeestige kantjes aan het licht, maar evengoed - als je wilskrachtig bent - de meest eervolle menselijke waarden zoals solidariteit, inleefvermogen, discipline, verantwoordelijkheidszin, trouw en geloof in de overwinning.

Hij toont je dat de voorwaarden die van een mens een revolutionair maken, niet vanzelf aanwezig blijven als er geen voortdurend proces is van zelfanalyse. Een mens ondergaat vele veranderende invloeden en omstandigheden. Zijn persoonlijkheid, interesses en behoeften veranderen met de tijd. Het volstaat niet om jezelf te beschouwen als revolutionair, deel uit te maken van het proces, de opgedragen taken op je te nemen en dit nog goed doen ook. Je moet constant stilstaan bij jezelf, bij het proces van je eigen evolutie. Je moet nadenken over hoe je reageert op elke nieuwe omstandigheid, of ze nu je persoonlijk leven betreft dan wel het groter geheel. Sta er voortdurend bij stil of je reacties overeen komen met het concept van een revolutionair, zoals Che het beschrijft.